Hồi nhỏ mỗi khi bị “nóng lạnh nhức đầu sổ mũi” ta được mẹ nấu cháo trắng cho ăn. Do vậy cháo trắng với nhiều người, được hiểu là cháo dành cho người bịnh. Cháo trắng được tiếng là hiền, ăn dễ tiêu nên thích hợp với bịnh nhân lớn tuổi và trẻ con. Cháo trắng giờ đây trở thành món ăn bình dân, rẻ tiền, xuất hiện về đêm trên đường phố Sài Gòn.

*** 

Có phải đây là gánh cháo một thời quen mắt trên đường phố Sài Gòn.

Hàng nước trà Sài Gòn trăm năm trước. (Hình: VIETCYBER)

Vo một nắm gạo, cho vào nồi nước đang sôi bùng, bạn thấy hột gạo bị đẩy lên và không bao giờ chìm đụng đáy nồi. Từng hột, từng hột gạo luân chuyển trong nồi nước sôi, rồi nở dần, nở dần. Bỗng chốc từng hột gạo nở bung ra như những bông hoa trắng. Gạo giờ đây trở thành cháo có màu trắng phau. Và có ai đó đặt cho món ăn nầy tên là cháo trắng, như tên gọi tới nay. Cháo trắng nở giống như hoa được bà con ngoài Bắc đặt tên là “cháo hoa.” Người miền Tây gọi đùa cháo trắng là “cháo cò,” vì trắng như con cò!

*** 

Cháo trắng đơn giản chỉ có gạo và nước.

Xem dễ nhưng thật không dễ!

Muốn có tô cháo trắng ngon người nấu cháo cần tỉ mỉ, chịu khó và biết cách nấu nữa. Trước hết đồ dùng để nấu cháo phải sâu, miệng bủm nhỏ, đáy lớn để giữ độ nóng cao. Cho nên ngày xưa mấy bà chọn cái nồi để nấu cháo là vì vậy.

Gạo nấu cháo phải chọn gạo ngon, vo sạch và ngâm nước muối một đêm, hôm sau vớt ra xả nước cho sạch mới nấu. Nội tôi ngày xưa nói rằng: gạo có ngâm như vậy, cháo mau nhừ, hột cháo nở to mà không bể, trông mới bắt mắt, húp vào miệng nghe thanh thao. Sau nầy văn minh, người ta cho ít thuốc muối vào nồi cháo thay vì phải ngâm gạo với nước muối. Ở quê có người thích nấu cháo bằng cơm nguội để ăn cho dễ tiêu.

*** 

Lường gạo nấu cháo phải canh sao cho nước và gạo phải đúng tỷ lệ. Nước nhiều, gạo ít thì cháo quá lõng bõng; nước ít thì cháo không nở đều. Nếu châm nước nhiều lần thì nồi cháo “đổ lông,” trông không ngon!

Nấu cháo phải dùng than hoặc củi để lửa cao và đều. Lửa lớn lúc khởi đầu cho nước sôi bùng, hạ lửa và giữ vừa phải sao cho hột gạo di động theo dòng nước. Lửa quá già cháo sẽ bị trào và bị dính đáy/khét. Thấy hột cháo gần tới phải tắt lửa, đậy nắp để yên, thỉnh thoảng mở nắp ra đảo đều. Cháo nhừ nhắc xuống. Và ăn nóng.

*** 

Người ở miền Tây thuở xưa có món cháo trắng nấu với nước cốt dừa. Món nầy không biết ngày nay có ai còn nấu hay không? Tại Little Saigon không thấy bán cháo nước cốt nấu dừa.

Cháo nước cốt dừa nấu đơn giản, ăn ngon mà lại được tiếng rất mát nên các bà già xưa bày nấu vào mùa nóng cho con cháu ăn không bị nổi sải.

Sau khi nồi cháo sôi đều, chờ cho gạo nở hết ra. Dừa khô nạo sẵn, vắt nước cốt/nước nhứt, đổ vào nồi cháo đang sôi, chờ khi cháo nở nhừ, nhắc nồi cháo xuống. Nước cốt dừa vừa mới chín tới hòa cùng cái béo của gạo làm cho nồi cháo thêm ngon, béo và ngọt. Cháo dừa ăn với đường, hoặc dưa mắm chớ không ăn với món khác như cháu trắng.

*** 

Thập niên 60-70 thế kỷ trước, Sài Gòn có bán món cháo nấu với đậu đỏ, có tên là cháo đậu.

Cháo đậu thường được bán vào mùa hè. Mùa hè nóng bức, mà đậu đỏ thì có công dụng giải nhiệt, giải được độc tố trong người, làm mát cơ thể.

Cháo đậu đỏ là món ăn đường phố, quen thuộc với rất nhiều người. Gánh cháo đậu bao giờ cũng xuất hiện trước nhà bạn đúng giờ. Cầm một tô cháo đậu đỏ nước cốt dừa nóng hổi, vừa thổi vừa ăn như đang nhấm nháp, bạn sẽ cảm thấy cuộc sống hạnh phúc làm sao!

Cháo đậu đỏ rất hiền, dễ ăn, dễ tiêu, rẻ tiền vì vậy ai cũng đều ưa thích. Một điều lạ và khác cháo trắng là cháu đậu ăn nguội hay nóng đều ngon vì không thay đổi mùi vị hột đậu. Cháo đậu đỏ có màu tím - màu của đậu đỏ khi nấu chín tạo ra. Gọi là cháo nhưng cháo đậu đỏ không lỏng mà đặc quánh.

*** 

Nhớ năm xưa mỗi độ hè về, trước khi đi thi, lúc nào mẹ tôi cũng nấu nồi cháo đậu đỏ rất bự. Bà bắt tôi ăn để thi đậu. Dầu không tin nhưng lúc nào cũng làm vừa lòng mẹ. Và y như rằng, kỳ thi nào con bà cũng đậu.

Lâu lắm rồi tôi không có dịp được ăn cháo đậu đỏ nấu với nước dừa, mặc dầu cháo là món ăn rất gần gũi với tôi. Có lẽ tại tôi giống mẹ, bình sanh bà rất ưa cháo.

*** 

Không biết ngày nay còn bà mẹ nào tin rằng “Ăn cháo đậu đỏ sẽ gặp may mắn,” như mẹ tôi không?

Viết nhơn mùa Vu Lan

tranvannamson@gmail.com